Polyphonic Wisdom

ที่อื่น

2008-08-10T18:47:00.000-07:00

ผู้แต่ง: กิตติพล สรัคคานนท์
สำนักพิมพ์: Shine Publishing House
จำนวนหน้า: 106 หน้า
พิมพ์ครั้งแรก: มกราคม 2550
ราคา: 95 บาท
จำนวนบทวิจารณ์: 4 บทความ
ส่งบทวิจารณ์มาที่ laughable-loves@hotmail.com

ยินดีต้อนรับสู่ polyphonic wisdom ครับ

2008-08-10T17:28:00.000-07:00

เปิดแล้วครับ "polyphonic wisdom" หรือ "ปัญญาประสาน" บลอครวบรวมบทวิจารณ์หนังสือไทย ของหลากหลายนักวิจารณ์ทางอินเตอร์เน็ตที่รักชวนหัวจะไปขโมย และสรรหามาให้อ่านกัน ต้องบอกไว้ก่อนว่ารักชวนหัวไม่ใช่เซียนคอม ที่ทำบลอคนี้ และ "laughable loves" ก็ทำอย่างโง่ๆ หากผิดพลาดประการใด ติชม หรือให้คำแนะนำมาได้ครับ ปรัชญาเบื้องหลังบลอคนี้คือคิดมาตั้งนานแล้วว่าเมืองไทยน่าจะมีวัฒนธรรมการวิจารณ์ วิเคราะห์วรรณกรรมที่แข็งแรงกว่านี้ ก็หวังว่า "ปัญญาประสาน" จะได้รับความนิยม และเป็นประโยคต่อทั้งผู้อ่าน ผู้เขียน และนักวิจารณ์

พูดถึงชื่อบลอค ถ้าใครไปค้นกูเกิ้ล จะเจอลิงค์บทวิจารณ์ผลงานของกุนเดอระ เทคนิกการเขียนแบบ "polyphonic" หรือการประสานเสียงในทางดนตรี เป็นไม้ตายก้นหีบกุนเดอระ หมายถึงการเล่าโดยมีเส้นเรื่องซ้ำซ้อน ผนวกแต่ละเส้นเข้าหากันเพื่อสร้างภาพรวม (ฟังดูคล้ายๆ ปิดเทอมใหญ่ฯ นิ) รู้สึกว่าเป็นชื่อที่เหมาะกับบลอคนี้ดี เพราะนี่ก็เป็นการประสานบทวิจารณ์ แนวความคิดของหลากหลายคน

ก็ช่วยๆ กันส่งบทวิจารณ์มาหน่อยแล้วกันครับ ใครมีข้อเสนอแนะ อยากเขียนถึงหนังสือเล่มไหน ก็โพสต์ตอบ หรือส่งอีเมลมาได้ที่ laughable-loves@hotmail.com ครับ

ชีวิตอยู่ - "ที่อื่น"

2007-08-11T17:22:00.000-07:00

บทวิจารณ์โดย รักชวนหัว

ไม่รู้เป็นเพราะเพิ่งอ่านอาจารย์ธเนศ พูดถึง Kiran Desai ในนิตยสารอ่านฉบับปฐมฤกษ์หรืออย่างไร เราถึงได้คิดว่า “ที่อื่น” ในประโยคสั้นๆ อันเป็นชื่อนิยายของคุนเดอระ ชีวิตอยู่ที่อื่น (ซึ่งถูกอ้างถึงในบทความชิ้นนั้น) ถึงเป็น “ที่อื่น” เดียวกันกับรวมเรื่องสั้นของกิตติพล สรัคคานนท์

“ชีวิตอยู่ที่อื่น” จริงๆ เพราะในรวมเรื่องสั้นชุดนี้มีไออวลแห่งความตายหนาแน่นไปหมด

แปลกมากหากมองว่าประเทศไทยเป็นเมืองพุทธ เมืองแห่งศาสนาที่สั่งสอนสาธุชนให้ตระหนักถึงความไม่เที่ยงแท้แห่งชีวิต แต่เรากลับมีวรรณกรรมที่เล่นกับประเด็นความตายน้อยเหลือเกิน ที่ใกล้เคียงสุดเท่าที่นึกได้ตอนนี้คือชุดเรื่องสั้นผีของครูเหม เวชกร กระนั้นก็มีช่องว่างมหึมาระหว่างความตายในผลงานของครูเหม และกิตติพล สรัคคานนท์

ผีคือชีวิตหลังความตาย ความตายของครูเหมคือกำแพงซึ่งกั้นสิ่งมีชีวิตสองประเภทออกจากกัน (โดยทางขนบ ประเภทหลังมักมีอิทธิฤทธิ์เหนือกว่าประเภทแรก) ประสบการณ์ผีคือเมื่อพวกเขามาสบหน้าโดยบังเอิญตามรอยแยกบนกำแพง ในทางตรงกันข้าม ความตายของคุณกิตติพลคือการสิ้นสุด “อนาคตคือสิ่งที่เราไม่มีวันล่วงรู้ มันเป็นช่องว่างมหึมาที่วางอยู่เบื้องหน้าเรา ขณะที่อดีตคือหลุมดำที่ดึงดูดทุกอย่างในช่วงเวลาที่เรามีชีวิตกลับเข้าไป ความตายจึงเป็นการบรรจบกันระหว่างหลุมดำและช่องว่างนี้” (หน้า 87) กล่าวคือเมื่ออนาคตจมหายไปในหลุมดำ ก็หมายถึงการสิ้นสุดนั่นเอง

ดังนั้นแม้จะมี 12 เรื่องสั้นในที่อื่น แต่ก็มีเรื่องสั้นเดียวที่เป็นเรื่องผี คืนหนึ่งกล่าวถึงผู้ชายที่เจอผีในบ้านพักตากอากาศ เนื้อเรื่องง่ายๆ เหมือนประสบการณ์ผีที่หาอ่านได้ทั่วไป ข้อแตกต่างคือสิ่งที่น่ากลัวในคืนหนึ่ง ไม่ใช่ผี แต่เป็นความตาย “แรงกระตุกของความกลัวสามารถสั่นพ้องถึงความตาย…ความกลัวจึงมักเป็นเพียงภาพเสนอในช่วงเวลาสั้นๆ ซึ่งทำให้เราตระหนักได้ถึงความตาย” (หน้า 38) ตอนท้ายเรื่อง “เขา” ไม่ได้ขนลุกขนพองเพราะพบเจอผู้คนจากภพหลัง แต่เพราะเขาตระหนักว่าครั้งหนึ่ง ตัวเองได้เฉียดใกล้ และได้ถูกรายล้อมไปด้วยความตาย

ความตายคงเป็นนามธรรมเก่าแก่ และสากลสุดของมนุษยชาติ ทุกภาษา ทุกวัฒนธรรมคุ้นเคยกับความตาย เพราะมนุษย์ต้องการบรรเทาความโศกเศร้าอันเนื่องมาจากความสูญเสีย มนุษย์จึงสร้างวัตถุสมมติมาใช้อธิบายความตาย ผีคือหนึ่งในวัตถุสมมติ หรือรูปธรรมที่ว่า (แม้แต่ชนเผ่าพื้นเมืองในแอฟริกาก็ยังมีความเชื่อเรื่องวิญญาณ) ถ้าเอาแนวคิดเชิงสัญศาสตร์มาใช้วิเคราะห์ที่อื่น เราจะเห็นเจตนาของคุณกิตติพลในการแยกความตายออกจากสัญลักษณ์ปรุงแต่งจนเหลือเพียงนามธรรมล้วนๆ ถ้วนๆ ตัวอย่างเช่นภาพปรากฎ เล่าถึงชายหนุ่มผู้หลงวนเวียนอยู่ในรูปธรรมของความตาย พิธีศพ ข้าวของของผู้ตาย ความตายของคนใกล้ตัวอย่างพ่อจึง “เป็นเพียงความแปลกแยกที่ไม่เกี่ยวข้องกับใครคนใดเลย” (หน้า 72) (ระยะนี้เหมือนจะได้อ่านเรื่องสั้นทำนองนี้อยู่ไม่น้อยเช่น เสียงเรียกจากเพื่อนเก่า ของอุทิศ เหมะมูล งานศพอา ของจิตสุภา)

บางครั้งสัญลักษณ์ของความตายก็นำพาความรู้สึกน่าชิงชังประเภทอื่นมาแทนที่ความสูญเสีย เช่นถ้าเรามองศพเป็นรูปธรรมของความตาย เราจะเห็นความน่าเกลียดสยดสยองในความตาย ภายหลังอุบัติเหตุรถตกเขา ตัวเอกเรื่องเข้าเมืองพาผู้อ่านเยี่ยมชม “อุทยานแห่งความตาย” ศพแล้วศพเล่ากองกระจัดกระจายในสภาพเละเทะ “สิ่งที่อยู่ภายในตัวออกไปอยู่ด้านนอกและสิ่งที่อยู่ด้านนอกกลับเข้าไปด้านใน” (หน้า 22) กระทั่ง “สภาพที่ดีที่สุดคือร่างของชายหนุ่มหญิงสาวคู่หนึ่งซึ่งปราศจากศีรษะ” (หน้า 23) ผู้เขียนบรรยายความน่าสยดสยองด้วยน้ำเสียงราบเรียบ “เขา” มองทะลุเปลือกนอกของความตาย และในขณะนั้นเอง “ความตายต่างหากที่กำลังจ้องมองเขาอยู่อย่างไม่วางตา” (หน้า 23)

อีกเรื่องสั้นที่กล่าวถึงสัญลักษณ์ของความตายอย่างมีอารมณ์ขันคือฆาตกรรม ว่าด้วยชายนิรนามถูกแยกจากครอบครัวขณะพาภรรยา และลูกไปดูหนัง เขาถูกชายสามคนไล่ต้อนไปยังทางเปลี่ยว และในเสี้ยววินาทีสุดท้ายแห่งชีวิต “เขา” ตระหนักว่าอีกไม่นานตนจะกลายเป็นเพียงปริศนา ให้นักสืบ ตำรวจมาค้นหาในภายหลังว่าใครเป็นผู้ฆ่า ในที่นี้คือการยั่วล้อขนบของอาชญนิยาย (ที่นักอ่านไทยน่าจะคุ้นชินกันดี) ซึ่งแม้จะเต็มไปด้วยความตาย หากเป็นเพียงความตายเชิงสัญลักษณ์ในรูปแบบของ “ฉากฆาตกรรม บาดแผล และร่องรอยต่างๆ ” (หน้า 79) คุณกิตติพลกำหนดให้หนึ่งในผู้จู่โจมเป็นชายผมขาวผู้มี “ความสามารถในการใช้ภาษาอันจำกัด” (หน้า 78) และไม่สามารถอธิบายให้ “เขา” เข้าใจได้ถึงเหตุที่ตนถูกทำร้าย เหมือนจะเพื่อตอกย้ำปริศนาของความตาย

เรื่องสั้นที่ดีสุดในเล่มคือเรื่องขึ้นปก ที่อื่น ชายนิรนามเดินชมน้ำตกกับหญิงสาวแปลกหน้า จู่ๆ หล่อนหายตัวไป และเขาก็นำเหตุการณ์ดังกล่าวไปแจ้งตำรวจ เรื่องขึ้นต้น ดำเนิน และลงท้ายอย่างราบเรียบ แต่กลับแฝงนัยน่าขนลุก ประหนึ่งหากผู้อ่านได้สบสายตาผู้เขียน คงเห็นประกายแวววับอันจับต้องเป็นคำพูดไม่ได้ แม้แต่นายภาษายังมี “ความสามารถในการใช้ภาษาอันจำกัด” เฉกเช่นเดียวกับคนร้ายในฆาตกรรม แม้แต่นักเขียนก็ยังไม่อาจใช้ภาษาปั้นแต่งความได้ทุกประเภท วิธีสื่อความเหล่านั้นจึงต้องอาศัยการเล่าเรื่องแฝงนัย หรือเล่าเรื่องระหว่างบรรทัด ซึ่งเป็นอาวุธของนักเขียนที่คุณกิตติพลหยิบจับมาใช้ได้อย่างถนัดถนี่

การรังสรรค์เรื่องสมมติสำหรับผู้อื่นคือการจำลองจักรวาลขนาดย่อมอันประกอบไปด้วยฉาก ตัวละคร และเหตุการณ์ สิ่งที่ผู้อ่านรับรู้คือทุกสิ่งซึ่งเกิดขึ้นภายในจักรวาลย่อยๆ นี้ ในทางตรงกันข้าม ผลงานของกิตติพล สรัคคานนท์คือจักรวาลอันเว้าแหว่ง เต็มไปด้วยองค์ประกอบอันมีบทบาทกับตัวละคร และการรับรู้ของผู้อ่าน หากองค์ประกอบเหล่านั้นเกิดใน “ที่อื่น” ตัวอย่างที่ชัดเจนสุดคืออีกเรื่องที่ยังไม่มีชื่อ พูดถึงลูกชายที่ออกเดินทางไปเที่ยวชายหาดกับเพื่อนหญิง ปฏิสัมพันธ์ระหว่างเขา และเธอ (ที่ไม่น่าใช่คนรัก) ราบเรียบเอื่อยเฉื่อยจนไม่อาจเรียกได้ว่าเป็นเหตุการณ์ และเมื่อกลับมาถึงห้องพัก เขาเพิ่งตระหนักว่าแม่ป่วยหนัก และใกล้จะตายตั้งแต่สามอาทิตย์ก่อน “ชีวิตอยู่ที่อื่น” และชีวิตก็ได้จบลงในที่อื่น (ซึ่งนอกเหนือการรับรู้ของตัวละคร และคนอ่าน)

เรื่องที่ขโมยมา และชั่วกาล มีลักษณะคล้ายคลึงกัน แม้จักรวาลของทั้งสองเรื่องจะครอบคลุมทุกเหตุการณ์ แต่ด้วยวิธีสลับมุมมองทำให้คนอ่านเข้าใจอย่างซึมลึกว่า ขณะที่ความสนใจของเราจดจ่ออยู่กับตัวละครตัวหนึ่ง ชีวิตได้เกิดขึ้น และดับลงในที่อื่น จะเขียนเรื่องแบบนี้ได้ไม่ใช่เรื่องกล้วยๆ หากสักแต่สลับมุมมอง จะออกมาเป็นผลงานที่เล่นกับวิธีนำเสนออย่างไร้ชั้นเชิง ถ้าวิเคราะห์เรื่องที่ขโมยมาอย่างละเอียด เราจะเห็น “กับดัก” ซึ่งถูกโปรยทิ้งไว้เป็นระยะๆ เช่น “ดังนั้นเขาจึงได้แค่จินตนาการเลยเถิดไปถึงสิ่งกีดขวางเบื้องหน้า” (หน้า 9) “เธอเงียบไปครู่หนึ่งเหมือนสังหรณ์ใจว่ามีบางอย่างผิดแปลกไป” (หน้า 10) หรือ “ฝ่ายหญิงกวาดสายตาไปรอบๆ เหมือนพยายามมองหาบางสิ่งบางอย่าง หรือใครบางคนด้วยความกระวนกระวายใจ” (หน้า 10) ประโยคเหล่านี้กระตุ้นต่อมใต้สำนึกผู้อ่านว่าเรื่องนี้มีมากกว่าที่พบเห็น เรายังพบเห็นประโยคคล้ายๆ กันในอีกหลายเรื่องสั้นเช่น “ในกรอบบานประตูของห้องหัวมุมปรากฎเงารางๆ ของใครสักคนกำลังจ้องมองมาที่เขา” (ประโยคสุดท้ายของย่อหน้าแรกของที่อื่น) “เขาเลือกทำเพราะไม่มีเหตุผล…นี่คือคำอธิบายว่าทำไมเขาจึงมายืนอยู่ที่นี่ ณ เวลานี้” (ย่อหน้าแรกของการแสดง) “ต้องการอะไร แน่นอนเขาตอบไม่ได้” (หน้า 27) และอีกมากมาย

เทคนิกอีกประการอับประกอบเข้ามาเป็นการเล่าเรื่องแฝงนัยคือการใช้สรรพนาม ตัวละครของคุณกิตติพลไม่มีชื่อ เป็นเพียงบุรุษ สตรีนิรนาม “เขา” หรือ “เธอ” ไม่มีกระทั่งบุรุษที่หนึ่ง เพราะ “ผม” หรือ “ฉัน” ฟังดูใกล้ชิดกับคนอ่านเกินไป ตัวแสดงนำอันห่างเหิน ไม่มีที่มาที่ไป ชักชวนให้ผู้อ่านไขว่คว้า ถมช่องว่างด้วยตัวเอง จึงเกิดเป็นสภาพรับรู้ “ที่อื่น” ซึ่งอยู่นอกเหนือจักรวาลย่อมๆ ที่ถูกประดิษฐ์ขึ้น

ตัวละครนิรนามยังพอพบเห็นได้บ่อยๆ ในเรื่องสั้นไทย แต่ที่น่าทึ่งสำหรับที่อื่นคือความนิรนามของฉาก เกินครึ่งของเรื่องสั้นดำเนินเหตุการณ์บนท้องถนน ถ้ามิใช่ท้องถนนในเมือง ก็เป็นทางหลวงต่างจังหวัด ถนนเป็นบริเวณสาธารณะซึ่งคนธรรมดาได้มีโอกาสใกล้ชิดกับความตาย ภาพอุบัติเหตุ ซากรถยนต์คือโมทีฟที่ถูกนำมาใช้ซ้ำแล้วซ้ำเล่า คุณกิตติพลมักเดินเรื่องช่วงงานเทศกาล วันหยุดยาวที่คนไทยเสียชีวิตด้วยอุบัติเหตุมากมายเป็นประวัติการณ์ นอกจากพื้นที่สาธารณะของความตาย ถนนยังเป็นสถานที่ซึ่งมิใช่สถานที่ เป็นช่องเชื่อมระหว่างสถานที่ คนไทยใช้เวลาส่วนใหญ่บนถนน แต่น้อยคนนักจะรู้สึกว่าชีวิตพวกเขาอยู่บนถนน ดังนั้นท้องถนนจึงรุนให้คนอ่านสัมผัสได้ว่า “ชีวิตอยู่ที่อื่น”

ถ้าจะมีบ้างที่ตัวละครไปถึงยังเป้าหมาย ปลายทางนั้นก็มักเป็นสถานที่นิรนามซึ่งไม่ค่อยมีใครรู้จัก เช่นน้ำตกซึ่ง “คนในละแวกนี้เท่านั้นที่รู้” (หน้า 55) หรือชายหาด “ที่ไม่ค่อยเป็นที่รู้จักและไม่ค่อยมีใครพักค้างคืน” เมืองที่เป็น “ชุมทางรถไฟ รถไฟทุกขบวนที่แล่นผ่านจะต้องหยุดแวะแม้จะเพียงครูเดียวก็ตาม” ไม่ก็สถานพักตากอากาศซึ่ง “เก่าแก่และทรุดโทรมจนไม่มีทางเชื่อมโยงไปถึงภาพอดีตอันงดงามได้” (หน้า 35) เหล่านี้คือที่หมายอันยากนักจะให้คนอ่านเชื่อว่าตัวละครจะหยุดอยู่ที่นี่จริงๆ คงไม่ผิดนักหากบอกว่าตัวละครของกิตติพล สรัคคานนท์คือนักเดินทางที่ถูกบังคับให้เต้นไปตามชีพจรรองเท้าตลอดเวลา ตรงนี้แตกต่างจากผู้เล่าเรื่องในสารคดีท่องเที่ยวทั่วไป กรณีนั้น ผู้อ่านอาจสัมผัสได้ถึงความพึงใจที่ได้ออกเดินทาง แต่กับตัวละครของคุณกิตติพล เหมือนพวกเขาถูกบังคับให้ออกเดินทางไปเรื่อยๆ ค้นหาชีวิตอย่างไม่มีที่สิ้นสุด เพราะ “ชีวิตอยู่ที่อื่น”

คำนำบรรณาธิการวาด รวี อ้างถึงว่าคุณกิตติพลเคยคิดจะใช้อนาลัย อันเป็นเรื่องสั้นสุดท้ายมาขึ้นปก ก่อนจะเปลี่ยนกลับมาใช้ที่อื่น เห็นว่าเป็นการสมควรยิ่งนัก "อนาลัย" ออกจะมีจริตจะก้านมากเกินไป ชื่อที่สงวนท่าทีอย่าง "ที่อื่น" ดูจะเหมาะกับผลงานชิ้นนี้มากกว่า (ไม่นับว่า อนาลัย อาจเป็นเรื่องสั้นที่อ่อนสุดในเล่มด้วย) อย่างไรก็ดี แม้จะเป็นแค่เหตุบังเอิญ แต่การที่รวมเรื่องสั้นชิ้นนี้เคยมีชื่ออื่น ยิ่งทำให้เรานึกถึงผลงานของกุนเดอระเข้าไปใหญ่ ก่อนนิยายเล่มนั้นจะชื่อ ชีวิตอยู่ที่อื่น มันเคยใช้ชื่อ The Lyrical Age หรือ วัยกวี มาก่อน

ชีวิตอยู่ที่อื่น พูดถึงวัยหนุ่ม วัยสาว ส่วน ที่อื่น พูดถึงความตาย ที่สุดแล้วของการมีชีวิตอาจคือการสิ้นสุดชีวิตก็เป็นได้

ที่อื่น : เล่ห์เพทุบายใหม่ (ให้เริงใจไปอีกทางหนึ่ง)

2007-08-11T02:32:00.000-07:00

บทวิจารณ์โดย จิรัฏฐ์ เฉลิมแสนยากร อ้างจาก Write

รวมเรื่องสั้น ที่อื่น ของ กิตติพล สรัคคานนท์ ตีพิมพ์ครั้งแรก มกราคม 2550 ได้เกิดแรงสะท้อนกลับจากคนอ่านรวมทั้งบทวิจารณ์มีออกมาบ้างพอสมควร ส่วนใหญ่ กล่าวไปในทำนอง “นอกจากจะสะท้อนความว่างเปล่า สมยอม ดูดาย เคลื่อนไหลไปตามแต่ขนบสังคมจะพาไปได้อย่างชัดเจน (ชัดจนเกินกว่าจะเป็นเรื่องจริง) ยังได้ใช้คุณสมบัติและคุณประโยชน์ของเรื่องเล่า เรื่องแต่ง (มหรสพที่จงใจจัดแสดงขึ้น) สะท้อนถึงความหวังของชีวิต ชีวิตที่ทุกผู้สุดท้ายจบลงที่ความตาย (ไม่ว่าจะเป็นตัวละคร ผู้แต่ง ผู้อาน)” อุทิศ เหมะมูล”

หรือ คุณรักชวนหัว เขียนไว้ในเว็บบล็อกของเขาว่า “ประเด็นที่คุณกิตติพลชอบพูดถึง (อย่างน้อยในเล่มนี้) คือ ความตาย ซึ่งแทรกอยู่แทบทุกบท ทุกบรรทัด”

จริงหรือที่ตัวละครทั้งหมดในรวมเรื่องสั้นเล่มนี้ได้สะท้อนความว่างเปล่า สมยอม ดูดาย เคลื่อนไปตามขนบจะพาไป? และ จริงหรือที่ความตายที่แทรกไว้ตลอดทั้งเรื่องคือจุดมุ่งหมายปลายทาง?

ถ้าหากคำตอบคือ จริง รวมเรื่องสั้นเล่มนี้ก็ไม่มีอะไรที่ข้าพเจ้าจะต้องขุดคุ้ยหาคำตอบอีกต่อไป เนื่องจากรวมเรื่องสั้นในยุคสมัยนี้หรือจะเรียกอย่างเป็นทางการว่าร่วมสมัย มักจะกล่าวถึงประเด็นนี้อย่างมากมายอยู่แล้ว

แต่โชคดี คำตอบที่ข้าพเจ้าพบคือ ไม่จริง

ถึงแม้ว่าทุกคนล้วนต้องตายเป็นสัจธรรมของชีวิต แต่รวมเรื่องสั้นเล่มนี้กลับย้อนถามสัจ-ธรรมดังกล่าว ว่าจริงหรือที่ความตายเป็นจุดหมายปลายทางหรือคือจุดสิ้นสุด?(ทั้งต่อตัวชีวิตผู้ตายเอง และต่อคนรอบข้าง)

ก่อนอื่นขอกล่าวถึงลักษณะร่วมของตัวละครในรวมเรื่องสั้นเล่มนี้เสียก่อน ตัวละครในรวมเรื่องสั้นเล่มนี้มิได้มีลักษณะตัดขาดจากสังคมหรือความสัมพันธ์ระหว่างคนกับคนด้วยกัน(ระหว่างตัวละครกับตัวละคร)อย่างขาดสะบั้น ไม่เหลือใย ไม่อาจพูดได้เต็มคำว่า “ว่างเปล่า” หรือ “ดูดาย” นั่นก็เพราะ “คนที่เปล่าเปลี่ยวแปลกแยกที่สุดจึงจะกลัวความอาทรจากคนอื่น เพราะความอาทรจากคนอื่นนำไปสู่ความเป็นหนี้และการผูกสัมพันธ์” *(มุกหอม วงษ์เทศ จากบทกล่าวตามในรวมเรื่องสั้นรักแรก ของ ซามูเอล เบกเก็ทท์)

ตัวละครในเรื่องนี้มิได้กลัวการผูกสัมพันธ์กับตัวละครอื่นเลย ตรงกันข้าม ตัวละครกลับผูกสัมพันธ์กับผู้อื่นหรือแม้แต่สถานที่อื่นเสมอๆ ในรูปแบบและการแสดงออกที่แตกต่างกันออกไปตามลักษณะนิสัยของตัวละครนั้นๆ เช่น “เขาจะโทรศัพท์ไปหาเธอ พูดคุยในเรื่องซึ่งทำให้เธอและเขาสบายใจ ส่วนเธอก็จะเล่าเรื่องเพื่อนร่วมแผนก พฤติกรรมแปลกๆของหัวหน้า” (เรื่องที่ขโมยมา หน้า 9) หรือ “เขาฝากลังกระดาษใบหนึ่งที่ภายในบรรจุเสื้อผ้าและหนังสือสองสามเล่มไว้กับร้านปะซ่อมยางของช่างแก่ๆ…ช่างชราแสดงท่าทางบ่ายเบี่ยงเหมือนจะไม่รับฝาก แต่ที่สุดก็ยินยอม” (เข้าเมือง หน้า 21) ที่เห็นได้ชัดคือตัวละครในเรื่อง ที่อื่น “เขา” เจอกับ “เธอ” หญิงสาวแปลกหน้าที่เขาพูดคุยอย่างสนิทใจ กระทั้งตามเธอไปที่น้ำตก ทั้งๆที่เขาใช้ชีวิตอยู่อย่างโดดเดี่ยวมาเป็นเวลานาน (เพียงเพราะเขาไม่ใช่คนช่างพูดช่างเจรจา—หน้า 53)

ดังนั้น จึงแสดงให้เห็นว่าตัวละครต่างมี (หรือพยายามจะมี) ปฏิสัมพันธ์กับบุคคลอื่นหรือสิ่งแวดล้อมรอบตัว

นอกจากนี้ผู้อ่านยังพอจะทราบอีกว่าตัวละครประกอบอาชีพอะไร มีความสัมพันธ์กันแบบไหน(สามี ภรรยา ชู้ หรือหย่าขาดจากกัน) บางเรื่องผู้อ่านยังทราบถึงรูปพรรณสัณฐานของตัวละครว่ามีลักษณะเช่นไร เช่น “เขาหย่าร้างกับภรรยาไปเมื่อปลายปีที่แล้ว เขาเป็นชายหนุ่มอายุสามสิบสองปี ผิวคล้ำ รูปร่างเล็ก มีสีหน้าและแววตาเหมือนจะมีความวิตกกังวลอยู่ตลอดเวลา จมูกที่แบนราบราวกับที่ราบลุ่มบนแผนที่ทางภูมิศาสตร์จมหายไปในโหนกแก้มทั้งสองข้าง มองด้านข้างใบหน้าของเขา จะแลดูคล้ายกับเนิ่นเตี้ยๆ สองสามเนินเหลื่อมซ้อนกันอยู่” (คืนหนึ่ง หน้า 31) อีกทั้งตัวละครต่างๆยังมีความทรงจำเป็นของตัวเอง และมักจะนึกย้อนกลับไปทุกครั้ง นี่จึงเป็นสิ่งยืนยันว่าตัวละครไม่ได้ว่างเปล่า

สิ่งทำให้ผู้อ่านรู้สึกว่าตัวละครดูดาย นั่นเป็นเพราะผู้อ่านตามไม่ทันการใช้น้ำเสียงหรือเสียงเล่าของผู้เขียน เหตุที่ผู้เขียนเลือกใช้น้ำเสียงในการเล่าในลักษณะเรียบเฉย สงวนท่าทีหรือละไว้นั้น ก็เพื่อที่จะกระตุ้นให้ผู้อ่านเกิดการโต้ตอบ สะท้อนกลับ ต่อยอด รุกเร้าอารมณ์และความรู้สึกในแต่ละคนนั่นเอง(และได้ผลเสียด้วย)

การลำดับความหมายของรวมเรื่องสั้นเล่มนี้มิได้เป็นไปในทางเดียว(ลูกศรทางเดียว) กล่าวคือ ไม่ได้เริ่มต้นที่ 0 ไปหา 10 หรือ 10 ไปหา 0 รวมทั้ง ไม่ได้เริ่มจาก มีชีวิต ไปหา ความตาย หรือ จากความตาย ไปหา ชีวิต

แต่เป็นไปในลักษณะลูกศรสองทางหรือ การกลับไปกลับมา

และเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในรวมเรื่องสั้นเล่มนี้ อยู่บริเวณลูกศรสองทางนั่นเอง

บริเวณลูกศรสองทางนี้เองที่ผู้เขียนให้สัญลักษณ์ คือ ถนน(รวมทั้งรางรถไฟ) อันหมายถึงลักษณะของการไป-กลับ

ความน่าสนใจที่ผู้เขียนหยิบถนนมาใช้นั้น มิใช่เพียงแค่แสดงถึงทางผ่านหรือแสดงว่าตัวละครไร้จุดหมายปลายทางเท่านั้นแต่ยังแสดงให้เห็นถึงการเจือจางความหมายของจุดเริ่มต้นรวมทั้งปลายทางได้อีกด้วย กล่าวคือ ถ้าเราเริ่มต้นจากปลายทาง เพื่อที่จะไปสู่อีกปลายทางหนึ่ง และจากปลายทางนั้นถ้าเราย้อนกลับมาที่จุดเริ่มต้น จุดเริ่มต้นนั้นก็คือปลายทาง การสลับไปมาของความหมายจุดหมายและปลายทางนี่เอง(หรือขั้วของคู่ในสิ่งอื่นๆ ดังจะกล่าวต่อไป) คือสาเหตุที่แท้จริงของปัญหาในรวมเรื่องสั้น ที่อื่น

“ชีวิต คือ การนับถอยหลัง เพียงแต่ไม่รู้แน่ชัดว่าควรเริ่มจากจำนวนใด สำหรับเขา ชีวิตเป็นเรื่องน่าประหลาดใจอีกเรื่องหนึ่งเสมอ” ภาพปรากฏ หน้า 72 (เน้นโดยผู้เขียนบทความ)

คำว่า อีกเรื่องหนึ่ง นั่นหมายความว่า มีอีก และอีกเรื่องนั้นก็คือ ความตาย

“เขารู้สึกว่าเรื่องเล่าในลักษณะนี้มีจุดจบเหมือนๆกันคือลงเอยที่ความตาย พร้อมกับความรู้สึกที่เศร้าสร้อยและหดหู่ แต่ในทางกลับกันเรื่องเล่าทำนองนี้ทำให้คนตายกลับมามีชีวิตอีกครั้ง อย่างน้อยก็ในความทรงจำของคนที่ยังต้องอยู่ต่อไป” (อนาลัย หน้า100)

นอกจากนี้ผู้เขียนยังได้โปรยปรายสัญลักษณ์ที่แสดงถึงลักษณะของเลขคู่ หรือสิ่งสองสิ่งที่อยู่ระหว่างปลายลูกศรสองข้างเอาไว้ในทุกเรื่อง เช่น

ใช้บรรยากาศที่หมอกลงจัด อันเป็นช่วงระหว่างความคลุมเครือและความชัดเจน เช่น “เช้าวันนั้นหมอกลงหนาจัด ถัดจากสองสามก้าวออกไปหมอกสามารถบดบังการมองเห็นได้เกือบสมบูรณ์ ท้องถนนต้นไม้ ไหล่ทาง และบ้านเรือนซึ่งตั้งอยู่ห่างๆ จึงดูไม่มีความแตกต่างแต่อย่างใด สำหรับผู้ขี่ยวดยานผ่านเส้นทางดังกล่าว” (เข้าเมือง หน้า 19) (เน้นโดยผู้เขียนบทความ)

ใช้ฉากเวลาโพล้เพล้ อันเป็นเวลาเปลี่ยนผ่านระหว่างกลางวันกับกลางคืน เช่น ”ดวงอาทิตย์ทอแสงรำไรตรงขอบฟ้า เหมือนหยดน้ำผึ้งกำลังทิ้งตัวลงมาตามแรงโน้มถ่วง เพียงครู่เดียวดวงอาทิตย์ก็พลันเปลี่ยนเป็นสีชมพู” (ชั่วกาล หน้า 44) หรือ “ดวงอาทิตย์เพิ่งจะลับหายไปหลังทิวไม้ ประกายสีทองที่ปรากฏบนเส้นของหมู่เมฆที่จรดกับชายป่าดูเหมือนจะมีไฟลุกโชติช่วงอยู่ที่ใดสักแห่งหนึ่ง” (ภาพปรากฏ หน้า 68)

ใช้ฉากเวลาเช้ามืด อันเป็นช่วงเวลาเปลี่ยนผ่านจากกลางคืนไปสู่กลางวัน เช่น “เขาได้ยินเสียงนกดุเหว่าร้องเป็นจังหวะซ้ำๆอยู่ไกลๆ นาฬิกาข้อมือบอกเวลาตีสี่ห้าสิบห้านาที” (คืนหนึ่ง หน้า 39)

นอกจากบรรยากาศแล้ว ผู้เขียนยังแทรกเลข 2 เอาไว้เป็นระยะๆ อีกทั้งยังระดมการใช้สัญลักษณ์ในเชิงคู่ขนานและคู่ตรงข้ามอยู่บ่อยครั้ง แต่ที่เห็นชัดเจนที่สุด จากเรื่อง คืนหนึ่ง เช่น ถนนขาดสองช่อง, เครื่องสายสองชิ้น, บ้านหลังนี้มีสองห้องนอน, ทรุดโทรม/งดงาม, งุนงง/กระจ่างชัด, บิดเบือน/ขยับขยาย,เหตุผล/เมามาย, ความฝัน/ความจริง เป็นต้น

ในมิติของเวลาก็ยังปรากฏลักษณะคู่ขนานระหว่างปัจจุบันกับอดีต ด้วยการให้ตัวละครระลึกถึงความทรงจำ เป็นการนำความมีชีวิตเข้าไปใกล้ชิดกับความตาย เช่น ความทรงจำของเขาเกี่ยวกับงานศพครั้งนั้นรางเลือนเต็มที เขาไม่อาจบอกได้ว่า เขารักแม่และเสียใจ เพียงแต่เขารู้แน่ชัดอย่างหนึ่งว่าถ้าแม่ของเขาตายลง ณ ตอนนี้ ความตายของแม่ย่อมมีความหมายแตกต่างจากตอนนั้นอย่างมากมายแน่นอน” (ภาพปรากฏ หน้า 70)

หรือแม้แต่คำว่า “ที่อื่น ที่แปลว่า ไม่ใช่ที่นี่ ไม่ใช่ตรงนี้ ไม่รู้ว่าอยู่ตรงไหน เพียงแต่ไม่ใช่ตรงนี้” (คำนำ) ก็แสดงให้เห็นถึงแรงตีกลับไปกลับมา เหมือนกับคำว่า ที่อื่น คือลูกเทนนิสที่ถูกตีโต้กลับไปมาระหว่างสองฝั่ง

ถ้ายืนอยู่ฝั่ง “มีชีวิต” ที่อื่นจะถูกกระทบชิ่งไปที่ฝั่ง “ความตาย”

แต่ถ้ายืนอยู่ในฝั่ง “ความตาย” ที่อื่นจะถูกกระทบชิ่งไปที่ฝั่ง “มีชีวิต”

อย่างไรก็ตาม รวมเรื่องสั้นเล่มนี้บอกแก่เรา(ในระดับผิวเผิน) ว่า เส้นแบ่งระหว่าง “มีชีวิต” กับ “ความตาย” มิได้ชัดเจนเหมือนดังตาข่ายคั่นฝั่งในสนามเทนนิส หากมันคลุมเครือ เลือนราง คาบเกี่ยว บางครั้งอาจทำให้เข้าใจผิดไปได้ว่า ทั้งสองฝั่งล้วนทับซ้อนกันอยู่ในที (สังเกตได้ชัดเจนจากเรื่อง เข้าเมือง) นี่จึงอาจเป็นเหตุผลว่าทำไมผู้เขียนถึงไม่ใช้คำว่า อนาลัย นั่นก็เพราะ ทั้งสองฝั่งต่างยังพัวพันหรือสัมพันธ์กันอยู่อย่างแยกไม่ออกนั่นเอง

ถึงแม้ว่าเรื่องสั้นทั้งหมดในรวมเรื่องสั้นเล่มนี้จะแสดงให้เห็นถึงความคาบเกี่ยว พร่าเลือน คลุมเครือของเส้นแบ่งระหว่างการมีชีวิตกับความตาย รวมทั้งสรรพสิ่งอื่นๆไม่ว่าจะเป็นกลุ่มคำ บรรยากาศ สถานที่ และตัวละครที่เป็นลักษณะคู่ ดังที่ได้กล่าวมาแล้ว แต่อีกด้านหนึ่ง กลับทำให้ผู้อ่านเห็นว่าเส้นคั่นฝั่งนั้นชัดเจนจนคมกริบ

ผู้เขียน(รวมทั้งผู้อ่าน)มีชุดความเข้าใจในฝั่งและเส้นแบ่งฝั่ง(ความมีชีวิตและความตาย)เป็นอย่างดีอยู่แล้วโดยประสบการณ์ในชีวิตจริง แต่ผู้เขียนจงใจเจือจางมันให้เลือนราง ด้วยการสร้างมหรสพแห่งชีวิตขึ้น(เรื่องแต่งทั้ง 12 เรื่องนี้) พร้อมมูลด้วยการแทรกสัญลักษณ์ของความคาบเกี่ยวและการกลับไปกลับมาเอาไว้ตลอดทั้งเล่ม(ดังที่วิเคราะห์มาข้างต้น)

การกระทำดังกล่าวมิใช่อะไรอื่น นอกเสียจากสะท้อนให้เห็นถึงความกลัวในจิตใจของมนุษย์ เมื่อรับรู้ถึงสัจธรรมของชีวิต(ไม่ว่ากลัวที่จะอยู่ หรือกลัวที่จะตาย สุดท้ายทุกคนก็ต้องตาย) แต่ก็บ่ายเบี่ยง หลีกเลี่ยง กลับไปกลับมา หรือแม้แต่ให้ความหมายใหม่ จนสัจธรรมนั้นเลือนราง ทั้งนี้ก็เพื่อปลอบประโลมใจ และทำให้ผู้อ่าน(หรือตัวผู้เขียนเอง)เริงใจไปอีกทางหนึ่งที่ตรงกันข้ามกับทางที่ตนไม่ปรารถนา

และการที่หนังสือเล่มนี้นำประโยคของ ลูเครทุส มาโปรยไว้ก่อนเข้าเรื่องว่า “...ความตายซึ่งทำให้เจ้าท้อแท้และบ่ายหน้าไปจากความเริงใจในอีกหนหนึ่งน่ะหรือ ก็ในเมื่อชีวิตที่จ้าใช้มาจนกระทั่งบัดนี้เป็นสิ่งล้ำค่า...แล้วใยเจ้าจะไม่หาตอนจบให้แก่มัน หรือเจ้าหวังจะให้ข้าคิดเล่ห์เพทุบายใหม่ขึ้นมาขึ้นมาเพื่อลวงเจ้า”

เป็นประโยคที่เตือนผู้อ่านอยู่กรายๆแล้วว่า รวมเรื่องสั้นที่จะได้อ่านต่อไปนี้เป็นเพียง เล่ห์เพทุบายใหม่ที่สร้างขึ้นมาเพื่อลวงให้ผู้อ่านไปอยู่ในอีกที่ทางหนึ่ง ทางที่เรียกว่า ที่อื่น นั่นเอง

ที่นี่ฉงนฉงาย ที่ไหนฉลาดเฉลียว - "ที่อื่น"

2007-08-10T18:40:00.000-07:00

บทวิจารณ์โดย วรวิช ทรัพย์ทวีแสง อ้างจากหมดปัญญา

กล่าวได้อย่างโดยรวมว่า รวม 12 เรื่องสั้น ‘ที่อื่น’ นั้น ได้นำภาษาอันเรียบง่ายธรรมดามาให้ออกมาในบริบทที่ซับซ้อน ซึ่งทำให้ยากต่อการทำความเข้าใจ อาจต้องใช้สมาธิอย่างสูงในการอ่านเพื่อเรียบเรียงเหตุการณ์ที่แสนจะธรรมดานั่นออกมาได้อย่างปะติดปะต่อ

การทำให้เรื่องราวธรรมดาให้กลับน่าสนใจขึ้นนั้น เป็นสิ่งที่ต้องใช้ทักษะในการเรียบเรียง เพื่อได้เรื่องราวที่น่าติดตามและชวนผู้อ่านให้ได้เห็นมุมและประเด็นใหม่ของเรื่อง หรืออาจจะรวมความไปจนถึงการตีความด้วย เหมือนอย่างที่ ‘วาด รวี’ ผู้รับหน้าที่บรรณาธิการของรวมเรื่องสั้นเล่มนี้ได้กล่าวชวนให้ผู้อ่านตีความไว้ดังนี้

“…รวมเรื่องสั้น ที่อื่น ที่ท่านกำลังจะได้อ่านนั้น ผู้เขียนเคยคิดจะใช้อีกชื่อหนึ่ง คือ อนาลัย แต่ไม่รู้ผู้เขียนนึกอย่างไรจึงกลับมาใช้ชื่อ ที่อื่น ซึ่งเป็นชื่อเดิมอีกครั้ง แต่ไม่ว่าจะเป็น ที่อื่น หรือ อนาลัย ล้วนเป็นชื่อที่ต้องตีความ…”

การตีความนั้นจำเป็นต้องอยู่บนพื้นฐานที่เข้าใจเนื้อความของเรื่องนั้นเสียก่อน แล้วจึงนำเนื้อความนั้นมาขบคิดและตีความต่อความหมายที่แฝงไว้ หากแต่รวมเรื่องสั้น ‘ที่อื่น’ ได้สร้างอุปสรรคแก่ผู้อ่านในการเข้าใจเนื้อความเบื้องต้น ผู้อ่านบางท่านอาจอ่านไม่รู้เรื่องเอาเสียเลย ซึ่งการจะทำความเข้าใจกับเนื้อความที่ผู้เขียนต้องการสื่อสาร ผู้อ่านต้องนำเรื่องราวเหล่านั้นมาเรียบเรียงในจินตนาการของผู้อ่านเองเสียใหม่อีกครั้ง

เมื่อผู้อ่านทราบเนื้อความต่างๆ ชัดเจนดีแล้ว เนื้อความเหล่านั้นก็มิได้มีการดึงดูดให้ผู้อ่านได้ตีความแต่อย่างใด เป็นเพียงเนื้อความเรียบๆ ง่ายๆ ของเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในสังคมเมือง หรือจะเกิดขึ้นในบ่ายวันหนึ่ง ที่ร้านอาหารเศร้าๆ แห่งหนึ่งริมทางหลวงก็ได้ทั้งนั้น ซึ่งทำได้เพียงแค่ชวนให้ผู้อ่านเกิดความสงสัยเท่านั้น ว่าเหตุใดต้องเป็นเวลาบ่าย เหตุใดต้องเป็นในร้านอาหาร ร้านอาหารเศร้าๆ นั้นเป็นอย่างไร ทำไมต้องอยู่ริมทางหลวง เพราะมันอยู่ริมทางหลวงหรือมันจึงได้เศร้า เป็นต้น

เรื่องของการตีความนั้นขึ้นอยู่กับผู้เขียนว่าจะมีความสามารถในการแฝงความหมาย เพื่อตอบรับกับการตีความของผู้อ่านได้มากน้อยเพียงใด มิใช่แค่การสร้างความงุนงงสงสัยให้ผู้อ่านเพียงเท่านั้น

เรื่องราวใน ‘ที่อื่น’ นั้นไม่ได้ระบุว่าเกิดขึ้นที่ไหน ไม่มีแม้แต่ชื่อตัวละคร เป็นแต่เพียงคำสรรพนาม ‘เขา’ และ ‘เธอ’ ที่นอกเหนือจากนั้นจะบ่งบอกด้วยสถานะที่ตัวละครนั้นเป็น เช่น พ่อ, แม่, สามี, ภรรยา, เพื่อน, ตำรวจ, ทหาร, พนักงาน ฯลฯ แต่ละเรื่องสั้นได้พูดถึงความสัมพันธ์ของคน ความรัก ความตาย ฯลฯ ซึ่งเป็นสิ่งที่ผู้คนไม่ว่าสังคมใดๆ ต้องพบเจอ โดยผู้เขียนได้เน้นไปที่มุมมองของชนชั้นกลางซึ่งเห็นได้ชัดเจนในเรื่องสั้นทั้ง 12 เรื่อง มีความเป็นไปได้ว่า ‘ที่อื่น’ แห่งนั้นคือ ‘โลกของชนชั้นกลาง’

เมื่ออ่านไปจนถึงเรื่องสุดท้ายแล้ว (เรื่อง ‘อนาลัย’) มีความโน้มเอียงทำให้ผู้อ่านคิดถึงเหตุการณ์ไม่สงบในภาคใต้ของประเทศไทยเรา แต่มิได้มีการระบุไว้เป็นข้อความหรือหลักฐานทางอักษรว่าผู้เขียนหมายความถึงเหตุการณ์ไม่สงบในภาคใต้ของไทย ทั้งที่ก่อนหน้านั้นเรื่องสั้นทั้ง 11 เรื่องเป็นเพียงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในที่ใดๆ เพราะไม่ระบุไว้ และไม่ชวนให้คิดถึงเหตุการณ์ใดๆ ในที่แห่งใดแห่งหนึ่งโดยเฉพาะ

เรื่อง ‘อนาลัย’ นั้นได้ตีกรอบจินตนาการผู้อ่านเพื่อให้นำไปเติมลงในช่องว่างของเรื่องสั้นทั้ง 11 เรื่องก่อนหน้า คือ เรื่องทั้งหมดในเรื่องสั้นทั้ง 12 เรื่องอาจเกิดขึ้นในภาคใต้ของประเทศไทย หรือ เกิดในส่วนต่างๆ ของประเทศไทยนี่เอง

ซึ่งเมื่อผู้อ่านเป็นคนไทยได้อ่านรวมเรื่องสั้น ‘ที่อื่น’ ก็เป็นไปได้ง่ายที่จะคิดถึงสถานที่ใกล้ๆ ตัวอย่างแถวบ้าน หรือแถบจังหวัดของตัวเองอยู่แล้ว

เป็นไปได้ยากมากที่ผู้อ่านจะได้คิดถึงคำว่า ‘ที่อื่น’ ในความหมายของสถานที่ใดๆ ที่อาจมีหรือไม่มีอยู่จริง แม้เพียงให้ผู้อ่านคิดถึงเรื่องที่เกิดขึ้นในส่วนใดๆ ของโลกก็เป็นไปได้ยากเช่นกัน

แต่มันได้มีการตีกรอบจินตนาการของผู้อ่าน(อย่างน้อยก็ผู้อ่านที่เป็นคนไทย)ให้แคบลงไปอีก ด้วยเรื่องสั้นเรื่องสุดท้าย ‘อนาลัย’ ซึ่งไม่ควรจัดรวมอยู่ในเล่มนี้ที่สุด

ปัญหาและความคิดเหล่านั้นไม่ว่ามันจะเกิดขึ้นที่ใดก็ตาม สิ่งที่สำคัญกว่านั้นคือ มันได้เกิดอะไรขึ้น แล้วส่งผลอย่างไรต่อผู้อ่าน ผู้อ่านสามารถจะรู้สึกได้แค่ไหน แล้วผู้เขียนเองได้เอื้อให้ผู้อ่านตีความเนื้อความเหล่านั้นมากน้อยอย่างไร

ในบรรดาเรื่องสั้นทั้ง 12 นั้นโดยตัวเนื้อเรื่องแล้วให้อารมณ์ต่างๆ กัน แต่ด้วยภาษาของผู้เขียนและการสร้างบริบทที่ใส่ความ ‘คิดมาก’ ลงไปอย่างเบียดแน่นของทุกประโยค ทำให้อารมณ์ของเรื่องสั้นทั้ง 12 นั้นออกมาในแนวเดียวกัน เป็นเสียงเล่าของผู้ที่รู้ที่เห็นทุกสิ่ง มีความฉลาดปราดเปรื่อง อาจเรียกได้ว่าเป็นเสียงเล่าของ ‘พระเจ้า’ ทำให้ในบางอารมณ์ก็แยกไม่ออกว่ากำลังอ่าน ‘คำเทศนา’ หรือ ‘เรื่องราว’ กันแน่

ผู้เขียนมีความโดดเด่นในด้านความคิดอันบรรเจิด หากได้สอดแทรกความคิดเหล่านั้นอย่างพอเหมาะพอเจาะและเติมความมีชีวิตของตัวละครให้โดดเด่นขึ้นมาอยู่ในระดับเดียวกับความโดดเด่นของรูปแบบ จะทำให้งานของผู้เขียนมีความสมดุล และทำให้งานของผู้เขียนกระทบใจผู้อ่านได้มากขึ้น

ที่อื่น: วิเวกวิถี มนุษย์บนเวที (ภาระของชีวิต ธุระของความตาย)

2006-08-11T02:58:00.000-07:00

บทวิจารณ์โดย อุทิศ เหมะมูล อ้างจากโอเพ่นออนไลน์

“คราวนี้มันจะเป็นการเดินทางไปสู่ดินแดนที่ไม่รู้จัก ไปสู่ดินแดนภายในตัวผม และในใจกลางของเยอรมนี ผมรู้ว่าผมต้องการอะไร แต่ไม่รู้ว่าจะเริ่มอย่างไร จากนั้นเอง ทุกสิ่งก็เริ่มต้นด้วยภาพภาพหนึ่ง”

Wim Wenders, The Logic of Images

อ้างจากหนังสือ ฟิล์มไวรัส: คู่มือผู้บริโภคหนังนานาชาติ หน้า 72

วิม เวนเดอร์ส คือผู้กำกับเยอรมันคนสำคัญในกลุ่ม New German Cinema (1960 – 1980) ซึ่งปัจจุบันเขายังคงสร้างผลงานอย่างต่อเนื่อง หนังหลายเรื่องของเวนเดอร์สมีลักษณะเฉพาะตัวจนกลายเป็นเอกลักษณ์ อันเกี่ยวกับ ‘ตัวหนัง’ ที่เริ่มต้นออกตามหา ‘ตัวเรื่อง’ หนังของเวนเดอร์สเริ่มต้นที่ภาพภาพหนึ่ง ที่ไหนสักแห่ง เมื่อตัวละครก้าวเข้าเฟรมมา เขาเริ่มออกตามหาเรื่องราวของเขา พร้อมๆ กันนั้นตัวหนังก็ออกตามหาเนื้อเรื่อง (ซึ่งไม่เคยมีอยู่ก่อนในฐานะบทภาพยนตร์) ตัวละครเผชิญหน้ากับสถานที่แปลกตา ค้นหาตัวเองจากตำแหน่งที่ตนลัดเลาะเดินทางผ่านไป ภาพภูมิทัศน์ค่อยๆ สร้างชีวิตของเขาขึ้น ด้วยเรื่องราวและเศษเสี้ยวหลากหลาย จนสุดท้ายเขาค้นพบจุดหมายในตัวเอง

ยกตัวอย่างเช่น ในหนังขนาดยาวเรื่องแรกของเวนเดอร์ส Summer in the Cty (1971) ตัวหนังบันทึกภาพตึกรามบานช่อง ท้องถนน จัตุรัส ตรอกซอย และคูคลองในมหานครเบอร์ลิน ผ่านสายตาของฮานซ์ ตัวละครเอกซึ่งถูกปล่อยตัวออกจากเรือนจำหลังผ่านไปสองปี คนดูไม่รู้อะไรเกี่ยวกับฮานซ์ เขาเองก็ไม่ช่างพูด เราเพียงได้แต่จับจ้องเขา ผ่านการกระทำในชั่วขณะปัจจุบัน เขาเร่ร่อน ไร้หลักแหล่ง มีคนรู้จักอยู่บ้าง หลักฐานเหล่านี้ได้เผยอดีตบางอย่าง ไม่ใช่ผ่านทางคำพูด แต่ผ่านทางภาพที่เห็น ภาพที่ว่านั้นคือส่วนเสี้ยวต่างๆ ของนครเบอร์ลิน เมืองที่เปลี่ยนแปลงไปตลอดเวลา เขาถูกจำคุกสองปี เต็มเปี่ยมด้วยความรู้สึกแปลกแยก ถูกทำให้เป็นอื่น และตอนนี้เมืองบ้านเกิดจ้องมองมาที่เขา ปฏิสัมพันธ์ระหว่างการเผชิญหน้าทำให้เกิดภาวะเข้มข้นของทั้งสองฝ่าย เมืองมองเขาอย่างเป็น ‘คนอื่น’ เขามองเมืองอย่างเป็น ‘ที่อื่น’

อย่างเลวร้ายที่สุด ตัวละครในหนังของเวนเดอร์สยังได้รับโอกาสในการตั้งต้นชีวิตใหม่ ขณะที่หลากตัวละครในรวมเรื่องสั้น ที่อื่น ได้รับการเริ่มต้นใหม่ก็หลังจากสิ้นชีพแล้ว ในฐานะ ‘เกิดใหม่’ ภายหลังการตระหนักรู้ภาวะดับสูญจากความว่างเปล่าและเฉยชาเมื่อครั้งยังดำรงชีวิต

ผู้เขียนบทความเกริ่นนำถึงผู้กำกับชาวเยอรมันกับหนังของเขา เพราะมองเห็นความสอดพ้องประการหนึ่ง ซึ่งอาจทำให้เข้าใจกลวิธีการเล่าเรื่องในเรื่องเล่าที่มีความเป็นไปได้อยู่หลากหลายแนวทาง รวมเรื่องสั้นที่อื่น ของกิตติพล สรัคคานนท์ ให้สัมผัสทางสุนทรีย์ที่แปลกต่าง ด้วยสัดส่วนของความโดดเด่นที่แท้จริง หรือตัวละครนำในรวมเรื่องสั้นชุดนี้ ไม่ใช่บุคคล แต่คือบรรยากาศของสถานที่

สถานที่หนึ่ง ภาพภาพหนึ่ง ปรากฏการณ์หนึ่ง ซึ่งค่อยๆ เปิดเผยให้เห็นอยู่เบื้องหน้า (ผู้อ่าน) เป็นเสมือนลานเวทีที่กำกับพฤติกรรมของตัวละครไร้นาม ไร้ใบหน้า มีเพียงสรรพนามเรียกที่เราคุ้นเคยกันดีกว่า เขา กับ เธอ ตัวละครไม่เชิงว่าไร้อดีต ส่วนปัจจุบันของเขา/เธอก็เป็นเรื่องที่น่าสั่นไหว และอนาคตก็เป็นเรื่องที่น่าอ่อนอกอ่อนใจยิ่งกว่า ในแต่ละเรื่องสั้นมีปรากฏการณ์สั้นๆ หนึ่งชุด ที่ซึ่งตัวละครต้องมาพบจุดจบลงด้วยความสะท้อนใจ วัฏฏะของตัวละครเสมือนติดหล่มอยู่ในเมืองต้องสาป เข้มข้นด้วยสภาวะถูกทอดทิ้ง อบอวลด้วยความรู้สึกเดียวดายชาชิน

เหล่าตัวละครมีความเป็นอื่น หรือถูกทำให้เป็นอื่น?

หลากสถานที่มีความเป็นที่อื่น หรือถูกทำให้เป็นที่อื่น?

หรือคนกับสถานที่ก่อปฏิสัมพันธ์จนทำให้เกิดภาวะ คนอื่น-ที่อื่น ต่อกัน

ความสัมพันธ์ระหว่างคนกับสถานที่ในรวมเรื่องสั้นชุดนี้ มีนัยยะความหมายโต้ตอบสัมพัทธ์กันอย่างน่าตีความ เฉพาะอย่างยิ่งการตั้งชื่อรวมเรื่องสั้นว่า ‘ที่อื่น’ กับหลากตัวละครไร้นาม และสถานที่ซึ่งระบุตำแหน่งที่ตั้งไม่ได้ แต่ถึงอย่างนั้นแต่ละเรื่องสั้นจากทั้งหมด 12 เรื่อง ก็โต้ตอบกับสำนึกรับรู้ของผู้อ่านในแง่ที่ว่า แม้ไม่รู้แน่ชัดว่าเป็นที่ไหน แต่ทั้งหมดเกิดขึ้นในประเทศไทย บริเวณภาคกลางเลาะเลียบไปทางภาคใต้ แคบเข้าอีกคือบริเวณชานเมืองอันเงียบสงบ กับชีวิตผู้คนที่วนเวียนกับกิจกรรมซ้ำเดิม แม้หากต้องเจอหรือเอาตัวเข้าไปข้องเกี่ยวกับปรากฏการณ์เฉพาะหน้า เหล่าตัวละครก็จัดการกับปรากฏการณ์เฉพาะหน้านั้นด้วยทำให้เป็นเรื่องคุ้นชินแสนสามัญ ดังว่าชีวิตของตัวละครนั้น (ถูกกำหนดมาก่อนหน้านี้แล้ว) แผดเผาเรื่องราวและหลอมละลายปรากฏการณ์ ให้กลายสภาพเป็นเรื่องสามัญแสนชาชิน เย็นชา และดูดาย

ในเรื่องแรก เรื่องที่ขโมยมา สถานที่ตั้งเรื่องราวคือบนถนนเกิดการจราจรติดขัด ทุกคนต่างคาดคะเนว่าเบื้องหน้าคงมีอุบัติเหตุบนท้องถนน ตัวละครเขา โทรหาหญิงสาวคนรัก เธอ ซึ่งทำงานอยู่ห้างสรรพสินค้า ระหว่างนั้นเขาถูกตำรวจเรียกตรวจใบขับขี่ ตำรวจเห็นบัตรซึ่งมีตราสัญลักษณ์บางอย่าง จึงโค้งคำนับและรีบปล่อยเขาไป เรื่องจบลงเพียงเท่านี้แล้วขึ้นเรื่องใหม่ เกี่ยวกับคู่สามีภรรยาวัยกลางคนขับรถบนท้องถนนที่ติดขัดเช่นกัน ฝ่ายสามีทำงานสำนักงานกฎหมาย ฝ่ายภรรยาทำงานบริษัทขายปากกา ภรรยาเล่าเรื่องฆ่าเวลาระหว่างรถติดให้สามีฟัง เรื่องเล่านั้นเกี่ยวกับความตายที่น่าขัน (หรือถูกมองให้เป็นเรื่องขัน) วิถีหาเรื่องเริงรมย์จากความตายในเรื่องเล่านี้ ดำเนินต่อมาในเย็นของอีกวัน เมื่อสองสามีภรรยาขับรถกลับบ้านในเส้นทางเดิม ภรรยาเล่าถึงเหตุที่รถติดเมื่อวานว่า มีชายคนหนึ่งใช้ปืนฆ่าตัวตายในรถแท็กซี่หลังจากใช้ปืนกระบอกเดียวกันฆ่าภรรยาของเขาที่ห้างสรรพสินค้า เขาเป็นตำรวจและภรรยาของเขาเป็นพนักงานห้างสรรพสินค้า

ในเรื่องสั้นนี้มีชิ้นส่วนหรือเค้ารางให้ปะติดกันอย่างหลากใจ เขา ในตอนเริ่มเรื่อง (ผู้โทรหาหญิงคนรักที่ห้างสรรพสินค้า โชว์ตราสัญลักษณ์จนตำรวจต้องรีบปล่อยเขาไป ในเส้นทางที่เขาไม่คุ้นชินตอนบ่ายวันจันทร์) มีความเป็นไปได้ว่าคือ สามีนักกฎหมาย ผู้ลักลอบนอกใจภรรยา และความลับของเขานั้นถูกเปิดเผยผ่านเรื่องเล่าของภรรยา เขาเพียงแต่ดูดายที่ได้ฟัง (ในฐานะมีส่วนสัมพัทธ์ในเรื่องโศกนาฏกรรมสามเส้านั้นด้วย) และสนองตอบต่อความตายนั้นในฐานะเรื่องเริมรมย์ฆ่าเวลาระหว่างขับรถกลับบ้าน

ในรวมเรื่องสั้นที่อื่น พฤติกรรมตัวละครที่ตอบสนองต่อชีวิตอื่นๆ อย่างดูดาย และมองความตาย การสูญเสีย ในฐานะมหรสพนั้น มีสัดส่วนพอๆ กับ การหลงเลือน การไม่รู้สถานะ ตำแหน่งที่ตั้งของตัวเอง ดังจะเห็นได้จากเรื่องสั้นเรื่องเข้าเมือง และการแสดง

‘เขาเดินติดตามผู้ชายสองคนไปยังจุดเกิดเหตุ เขาไม่รู้เหตุผลแน่ชัดว่าทำไมจึงต้องไปที่นั่น เขาเดิน เขาคิด ทว่ายังไม่เข้าใจ’ (หน้า 21)

เข้าเมือง เล่าเรื่องชายคนหนึ่งนั่งรถสองแถวเพื่อเข้าไปในเมือง ในสภาพถนนที่หมอกลงจัด มีรถโดยสารอีกคันตีคู่กันมาพยายามจะแย่งผู้โดยสารกัน ในการรับรู้ของเขาเรื่องอย่างนี้เป็นปกติวิสัยของรถโดยสาร แม้จะเสี่ยงต่ออุบัติเหตุและความตาย และเขาก็รับรู้ว่ารถโดยสารอีกคันพุ่งตกเหวข้างทาง ส่วนรถที่เขานั่งได้จอดข้างทาง เขาลงจากรถเช่นเดียวกับคนอื่นๆ ถือโอกาสเข้าสู่อุทยานความตาย (สถานที่เกิดเหตุ) ในฐานะมหรสพชนิดหนึ่ง เขาเดินตามชายแปลกหน้าสองคนที่เดินนำทางไปก่อน บรรยากาศความตายเข้มข้นห้อมล้อมเขา ไม่นานเขารู้แน่ชัดว่าชายแปลกหน้าสองคนนั้นคือวิญญาณที่จะข้ามไปอีกฟากฝั่งหนึ่งของแม่น้ำ และวินาทีที่ชายแปลกหน้าหันมามองเขานั่นเอง จึงรู้ว่าตนเองก็เป็นหนึ่งในหลายๆ คนที่ตายไปแล้ว เขาไม่รู้เลยว่าอยู่ฟากฝั่งหรือตำแหน่งใดจนความตายหันมาสบตากับเขา เรื่องสั้นเรื่องนี้อุดมด้วยชั้นเชิงการเล่าแบบสงวนท่าที เสนอภาพเปรียบและนัยยะคู่ตรงข้ามของชีวิตกับความตายอย่างมีเสน่ห์ การเล่นล้อกับความหมายชื่อเรื่อง เข้าเมือง อย่างแยบยล และเปี่ยมด้วยอารมณ์กวี

การแสดง ชายคนหนึ่งยอมตัวเข้าไปอยู่ในเกมการละเล่นของหญิงสาวแปลกหน้า ด้วยเธอขอร้อง(เตี้ยม)ให้เขามาปรากฏตัวที่โรงงานในฐานะคนรักของเธอ เพื่อว่าปัญหารักสามเส้าของเธอจะได้คลายความสงสัยและถูกสะสางจากบรรดาสายตาของเพื่อนร่วมงาน เขา ในฐานะคนแปลกหน้า นำตนเองเข้าไปในฐานะตัวละครบนเวทีชีวิตของเธอ ไม่ใช่มีเจตนาเพื่อช่วยเหลือ แต่เพื่อสนองความตื่นใจแก่ชีวิตร้างไร้ชีวาของตนเองที่แฝงน้ำเสียงดูดายอย่างร้ายกาจ ‘เขาเลือกทำเพราะไม่มีเหตุผล ไม่ใช่เพราะคิดหาเหตุผลไม่ได้ แต่เขาแค่อยากจะเริ่มทำอะไรในสิ่งที่ไม่มีเหตุผลชักจูงดูบ้าง ผลสำเร็จทั้งหมดไม่ได้อยู่กับตัวเขา และเขาก็ไม่จำเป็นต้องรับผิดชอบสำหรับความล้มเหลวใดๆ นี่คือคำอธิบายว่าทำไมเขาจึงมายืนอยู่ที่นี่ ณ เวลานี้’ (หน้า 25)

คืนหนึ่ง ชายวัย 32 หย่าร้าง เดินทางไปพักผ่อนที่บ้านพักชายทะเลในวันครบรอบคล้ายวันเกิดของเขา เขาหนีจากเวทีชีวิตมนุษย์เงินเดือน แต่ก็ต้องจับพลัดจับผลูมาอยู่ในเวทีที่เกิดฉากฆาตกรรมสยดสยองขึ้น ดังว่าชีวิตของเขามีเวทีให้ยืนอยู่เพียงไม่กี่แห่ง

ชั่วกาล เล่าถึงชายหนุ่มหญิงสาวซึ่งเป็นลูกพี่ลูกน้องกัน ฝ่ายชายมีความโศกสูญนับอนันต์ในอดีตซึ่งทำให้ชีวิต ณ ปัจจุบันของเขาเต็มด้วยความอ้างว้างว่างเปล่าที่เลวร้ายกว่าความทุกข์ทรมาน ส่วนฝ่ายหญิงมีชีวิตระเหเร่ร่อนมาโดยตลอด จนรู้สึกว่าตนเองไม่เป็นของที่ใด จิตใจเธอเต็มเปี่ยมด้วยความโดดเดี่ยวไม่มีที่สิ้นสุด ในปัจจุบันทั้งสองอยู่ด้วยกัน และฝ่ายหญิงตระหนักว่าถึงเวลาที่เธอต้องโยกย้ายไปอยู่ที่อื่นอีกครั้ง

ที่อื่น ชายหนุ่มพนักงานขายตรงเดินทางไปต่างจังหวัด เข้าพักโรงแรมชั้นสองแห่งหนึ่ง เขาได้พบกับหญิงสาวแปลกหน้าในท้องที่ ทั้งสองพูดคุยกันอย่างถูกคอ เขาพึงใจที่ได้รับไมตรีจากหญิงสาวเจ้าถิ่น ส่วนเธอรู้สึกผูกพันด้วยว่า เขาหน้าตาคล้ายน้องชายที่เสียชีวิตไปแล้ว เธอชักชวนเขาออกนอกเมืองไปชมน้ำตก ในเส้นทางรกเรื้อซึ่งคนในท้องที่เท่านั้นรู้จักมักคุ้น เขาหลงกับเธอ จึงนำเรื่องไปแจ้งความที่สถานีตำรวจ แต่แล้วความเป็นห่วงอย่างสุจริตของเขากลับผูกมัดเขาให้กลายเป็นผู้ต้องหาในตอนท้าย

ในวันที่อากาศดี เล่าถึงภาพประทับสุดท้ายของชายชราที่ถูกรถชนอยู่บนถนนสายเปลี่ยว หลังกลับจากงานแต่งงานของลูกสาว เขากำลังจะตายและได้ระลึกย้อนกลับไปถึงวันแสนงามที่ตนกับลูกสาวมีต่อกัน

ภาพปรากฏ นำเสนอภาพชีวิตจำเจ เฉื่อยเนือย ที่แม้ความตายได้บังเกิดขึ้นกับคนในครอบครัวก็ไม่ได้ทำให้ใครเปลี่ยนแปลงไป ‘ดูเหมือนความตายของพ่อจะเป็นเพียงความแปลกแยกที่ไม่เกี่ยวข้องกับใครคนใดเลย’ (หน้า 72) เขา ลูกชายคนกลาง จัดการกับบ้านช่องและข้าวของน้อยชิ้นของพ่อ อันเป็นสิ่งของยังประโยชน์ให้กับน้องชายและพี่สาว เรื่องนี้นำเสนอภาพชีวิตที่ต้องดำเนินต่อไปของบรรดาลูกๆ ด้วยความรู้สึกเฉยชา มีเพียงเขา ลูกชายคนกลางที่ตระหนักคิดได้ว่า แท้แล้ว ‘ชีวิตคือการนับถอยหลัง เพียงแต่ไม่มีใครรู้ว่าควรเริ่มจากจำนวนใด’ (หน้า 72) ตัวความตายดูจะเป็นการพ้นไปจากความทุกข์และการถูกทอดทิ้ง มีเพียงผู้ดำรงอยู่เท่านั้นที่รอเวลานับถอยหลัง ในสภาพความสัมพันธ์แปลกเปลี่ยวต่อครอบครัวและสังคม กระทั่งกับตัวเวลาและสถานที่ แต่การตระหนักนี้ก็ไม่ได้ทำให้เขาลุกขึ้นมาทำอะไร เพียงดำเนินชีวิตอย่างที่เคยทำต่อไป และ ‘อ่านหนังสือพิมพ์ท้องถิ่นที่เสนอเรื่องราวแปลกๆ ของเมืองที่เขาอยู่’ (หน้า 72) ฉากที่ปรากฏนี้เอง ทำให้ผู้อ่านรู้สึกถึงบ่วงบาปของความดูดาย ประหนึ่งเรา ‘กำลังอ่านภาพปรากฏที่เสนอเรื่องราวแปลกๆ ของเมืองที่เขาอยู่’ ซ้อนทับกันอยู่ในที สุดท้ายยังมีเสียงหัวเราะเยาะปริศนากำกับชีวิตของเขาอีกด้วย

ฆาตกรรม เล่าถึงภาพชีวิตสามัญของครอบครัวหนึ่งซึ่งพาลูกๆ ออกไปดูหนังในวันหยุดสุดสัปดาห์ แต่แล้วผู้พ่อถูกชายนิรนามสามคนลักพาไปท้ายตรอกและฆ่าทิ้งเสีย เรื่องสั้นนี้เหมือนพยายามตั้งคำถามกับความสมเหตุสมผลของสองเหตุการณ์ ภายในเรื่องแบ่งออกเป็นสองส่วนอย่างชัดเจน ส่วนหนึ่งเกี่ยวกับฉากชีวิตในครอบครัว ส่วนหนึ่งเกี่ยวกับฉากฆาตกรรม เมื่อวางเคียงกันในเรื่องเดียว จึงเกิดข้อกังขาถึงความขัดแย้งและสมเหตุผล ไม่เพียงแต่ผู้อ่านเท่านั้นที่กังขา ตัวละครผู้พ่อซึ่งตกอยู่ในสภาวะดังกล่าวก็กังขาต่อปรากฏการณ์นี้เช่นเดียวกัน เรื่องนี้ผู้ประพันธ์วางตัวเสมือนหนึ่งแพทย์ผ่าตัด ทั้งชำแหละและตัดแต่งเหตุการณ์ เพื่อวินิจฉัยบริบทหลากหลาย ดังว่าความตายนั้นมีหลากหลายรูปแบบ แต่หลากหลายรูปแบบนั้นขึ้นตรงต่อความตายหนึ่งเดียว

การเดินทาง เล่าถึงชายหนุ่มหญิงสาวคู่หนึ่งลักลอบมีสัมพันธ์กัน ทั้งๆ ที่ต่างฝ่ายมีสามีภรรยากันอยู่แล้ว เรื่องเกิดขึ้นในรถโดยสารในสภาพจอดตายบนถนนอันเกิดจากอุทกภัย เวลาที่ยืดยาวหาความแน่นอนไม่ได้ เสมือนหนึ่งตกอยู่ในสภาพนิรันดร์ เปลี่ยนบริบทของคนทั้งคู่ที่มักลับลอบเจอกันเพียงชั่วเวลาสั้นๆ เสมอมา ให้ก้าวข้ามเส้นความลับสู่การเปิดเผย โดยมีอุทกภัยที่ตัดขาดพวกเขาที่นี่ต่อที่อื่นๆ เป็นปัจจัยสำคัญ ภัยธรรมชาติ (เครื่องมือหนึ่งของความตาย) ‘ได้ลวงทั้งสองด้วยความหวังว่า มันอาจเป็นการเดินทางครั้งสุดท้ายที่พวกเขาไม่จำเป็นต้องปกปิดใครอีกต่อไป’ (หน้า 88) ทว่าความตายกลับมีวิถีทางที่เหนือว่า คือเลือกให้ทั้งสองมีชีวิตต่อไป อยู่กับความไม่ซื่อสัตย์ กับความอับอายของพวกเขาเอง – นี่จึงเป็นอีกวิธี (เช่นเดียวกับเรื่อง ภาพปรากฏ) ที่ความตายหัวเราะเยาะการมีชีวิต

อีกเรื่องที่ยังไม่มีชื่อ เล่าถึงเด็กหนุ่มจอมโกหกแม่ เพื่อขอเงินไปเที่ยวเตร่และใช้ชีวิตอยู่กับหญิงสาว ที่คนทั่วไปมองเธอว่าเป็นคนใจง่าย แต่สำหรับเขา เธอเป็นคนซื่อสัตย์ต่อตัวเอง เขานำเงินที่ได้จากการโกหกแม่ไปเที่ยวทะเลกับเธอสามคืนสองวัน ในวันเดินทางกลับเธอบอกเขาว่า การมาเที่ยวครั้งนี้ไม่มีความหมายใดๆ กับเธอเลย ชั่วขณะนั้นเองความหมายของชีวิตปรากฏตัวในรูปเศษเสี้ยวความทรงจำแสนงามในวัยเยาว์ และความหมายนี้จะอยู่ในฐานะความทรงจำตลอดไป เมื่อต่อมาแม่ของเขาตายจาก เขาถูกบริภาษว่าเป็นคนล้มเหลวของครอบครัว และนับตั้งแต่วันที่แม่ตาย ความหมายทางการดำรงอยู่ของเขาคือการสารภาพคำโกหกต่างๆ ที่แท่นบูชาแม่ของเขา

อนาลัย เล่าถึงชายหนุ่มคนหนึ่งผู้มีอดีตอันลับเร้น แม้แต่ภรรยาของเขาเองก็ไม่สามารถหยั่งถึงได้ จนวันหนึ่งอดีตเดินทางมาหาเขาในฐานะความตาย เมื่อได้ทราบข่าวการตายของเพื่อนสนิทคนหนึ่งจากคำบอกเล่าทางโทรศัพท์ของอดีตคนรัก เขาจึงเดินทางเพื่อไปร่วมงานศพ ที่ๆ เขาเดินทางไปนั้นบ่งชัดว่าเป็นพื้นที่อันตรายทางภาคใต้ ซึ่งมีการลอบวางระเบิดให้เห็นอยู่รายวัน เขาเข้าพักโรงแรมชั้นสองที่นั่น โดยมีอดีตคนรักอำนวยความสะดวกอยู่ไม่ห่าง อดีตทั้งมวลที่เขาเคยมีอยู่ที่นี่ กลายสภาพเป็นความว่างเปล่าไร้ความหมาย เมื่อพื้นที่แปรเปลี่ยนเป็นที่อื่นไปเสียแล้ว

ภาพเสนอในรวมเรื่องสั้นชุดนี้ เหมือนชี้ให้เห็นว่า กระบวนการหลอมเหตุการณ์เร้าใจให้กลายเป็นเรื่องสามัญดาษดื่น ภาวะดูดายและเฉยชาซึ่งอัดแน่นด้วยความอ้างว้างเปล่าเปลี่ยวในจิตใจ กับการไร้ความสามารถที่จะรู้สึกรู้สาต่อเสี้ยวเหตุการณ์ที่เข้ามาจู่จับตัวละครนั้น เป็นบาปชนิดหนึ่ง บาปของความสามัญ ความชาชินต่อการเมินเฉยในเหตุการณ์น่าตระหนกหรือรู้สึกต่อสิ่งเร้ากระทบใจ หากแต่แสดงออกอย่างงันเงียบ สงวนท่าที อันสะท้อนให้เห็นการไร้ความสามารถที่จะแสดงความรูสึก จนบรรยากาศ ฉาก และสถานที่ ต้องยื่นมือเข้ามาก่อสถานการณ์ (ในนามของชะตากรรมที่ตัวละครต้องเผชิญหน้า) และอีกครั้ง จนถึงที่สุด เหล่าตัวละครก็สมยอมให้ชะตากรรมจัดที่ทางของเขา/เธอตามแต่ต้องการ เหมือนตระหนักว่า ตนเองมีอำนาจในฐานะมนุษย์คนหนึ่งก็เพียงแค่ ตระหนักถึงโมงยามงามงดเล็กจ้อย ในเสี้ยวหนึ่งใดของชั่วชีวิต ต่อชั่วขณะที่ตนกำลังจะตายจากในสถานที่ซึ่งสุดท้ายแล้ว (ไม่ว่าจะคุ้นชินหรือแปลกหน้า) ได้เป็น ‘ที่อื่น’ สำหรับเขา/เธอไปแล้ว

หากความสามัญเป็นบาป และกรรมที่ต้องใช้ชีวิตเวียนว่ายจนกว่าความตายจะโผล่หน้ามาหา ประการหนึ่ง การเลือกไม่แสดงความรู้สึกใดๆ ของตัวละคร อันเป็นพฤติกรรมโต้ตอบต่อเหตุการณ์ในเรื่อง (ที่จริงเลือกแสดงด้วยท่าทีเมินเฉย เย็นชา โดยผ่านกระบวนการรับรู้ของตัวละครแปลงเรื่องตื่นใจให้เป็นเพียงเรื่องสามัญ) ก็ถือเป็นความสามานย์ด้วยประการหนึ่งเช่นกัน

เมื่อตัวละครในรวมเรื่องสั้น ในฐานะภาพแทนของมนุษย์ ล้วนมีบาปและความสามานย์ประจำตัวเป็นทุนเดิมอยู่แล้ว พวกเขา/เธอจึงตกอยู่ในฐานะโดดเดี่ยวตัวเอง เป็นผู้ถูกทอดทิ้ง เป็นคนอ้างว้างว่างเปล่ามาตลอดชีวิต ด้วยไม่รู้เป้าประสงค์ตัวเองประการหนึ่ง ไม่ต่อสู้หวงแหนสร้างความพึงใจในชีวิตตัวเองประการหนึ่ง พวกเขาจึงเป็นเสมือนวิญญาณในร่างเปล่าไร้สัณฐานเฉพาะ วนเวียนเป็นวัฏฏะอยู่ในภาพชีวิตแสนสามัญซึ่งไหลเคลื่อนไปตามแผนผังใหญ่ทางสังคม ในฐานะประชากรตัวเล็กๆ อันมีหน้าที่พึงมีในการเติมเต็มภาพผาสุกของสังคม ความพึงเป็นลูกที่ดีของพ่อแม่ พึงมีงานการทำ พึงมีครอบครัวและซื่อสัตย์ต่อกันและกัน พึงใส่ใจบุตรและดูแลบุพการี ฯลฯ ภาพสามัญเหล่านี้คือสถานะพื้นฐานที่หลากตัวละครไร้รูปพรรณสัณฐานยืนอยู่ เป็นอยู่ ดำรงอยู่ และน้ำเสียงในเรื่องสั้นแต่ละเรื่องก็ส่อชัดเจนว่า เขา/เธอทำสิ่งเหล่านี้อย่างเป็นไปเองตามกรอบข้อกำหนดที่มีอยู่เดิมแล้ว ไม่ใช่ความต้องการแท้จริงของพวกเขา เป็นสิ่งพึงปฏิบัติซึ่งห่างไกลจากสิทธิและความต้องการที่พวกเขาพึงมี และในหลายๆ ครั้งตัวละครก็เฉยชาเกินกว่าจะเรียกร้อง ด้วยพวกเขาเรียนรู้การดำเนินชีวิตได้รูปแบบเดียวคือ แผดเผาภาพฝันของตนให้กลายเป็นความดาษดื่นสามัญทางสังคม

หรืออีกนัยหนึ่ง แผดเผาภาพฝันของตนให้กลายเป็นบาปทางการดำรงอยู่ ตัวละครแต่ละตัวล้วนต่างมีโมงยามลับเร้นด้านความพึงใจในความไม่ซื่อสัตย์ คิดนอกลู่ ดูดาย (ทั้งต่อตนเอง คนใกล้ชิด และคนแปลกหน้า) ดั่งพฤติกรรมเล็กๆ น้อยๆ ในชีวิตนี้ เป็นเครื่องมือในการก่อขบถทางสังคม ตีรวนศีลธรรม ก่อบ่วงบาปล่อหน้าเพื่อให้ความตายมองเห็นและมารับตัวเขา/เธอไปจากที่นี่

ภาพชีวิตเหล่านี้ผู้อ่านพอจะย้อนโยงสืบสาวกลับไปได้ โดยที่ผู้ประพันธ์เพียงเลือกเสนอเหตุการณ์เล็กๆ เหตุการณ์หนึ่ง อันเป็นเสมือนจุดสรุปของตัวละครแต่ละชุด และกล่าวอย่างถึงที่สุดแล้ว ความตายที่ตัวละครในบางเรื่องสั้นได้มา (หรือถูกหยิบยื่นให้) ยังดีเสียกว่าการรอดพ้นจากเงื้อมมือของความตาย ดังว่าถูกเลือกให้ดำเนินชีวิตอยู่ต่อไปภายใต้ความเปล่าดายของจิตใจ และวัฏฏะชีวิตเดิมๆ อันถูกโอบล้อมด้วยคนสามัญเปี่ยมบาปและความสามานย์ ความตายในรวมเรื่องสั้นชุดนี้จึงเป็นการหลุดพ้นไป ในฐานะของการเกิดใหม่ การเคลื่อนจากจุดหนึ่งไปยังจุดหนึ่ง เป็นการเคลื่อนจาก ‘ที่นี่’ ไปยัง ‘ที่อื่น’ ในทางกลับกัน ตัวละครที่อยู่ในมือของความตาย ก่อนดับสูญ เขา/เธอบังเกิดภาพปรารถนาชุดหนึ่งวาบขึ้นในสำนึกก่อนตาย เป็นความหมายรู้ถึงสิ่งที่ตนระลึกแล้วพึงใจ ในขณะของเหตุที่ทำให้ตายอาจน่าสยดสยองต่อการรับรู้ของผู้อ่าน ทว่าตัวละครที่ตายกลับเข้าสู่ภาวะสันติสุข ภาพขัดแย้งนี้เอง ทำให้ตัวละครรู้สึกกลับทิศกับผู้อ่าน เขา/เธอตายจากพื้นที่นี้ โลกนี้ ในฐานะเป็น ‘ที่อื่น’ ไปอยู่โลกอื่น ภพอื่น ในฐานะเป็น ‘ที่นี่’ ของเขา/เธอ

ภาพเปรียบดังกล่าวนี้ชี้ชวนให้นึกถึง ตามความเชื่อของศาสนาคริสต์นิกายโรมันคาธอลิก ภาพชีวิตสามัญอันติดอยู่ในบ่วงวัฏฏะเวียนว่ายนี้ ผู้ประพันธ์นำเสนอดังว่าอยู่ในฐานะห้วงยามกลียุค (Apocalypse) ทุกสิ่งตั้งอยู่และค่อยๆ เสื่อมพัง ภายใต้สถานที่ไร้ชื่อ ผู้คนไร้นาม ดังถูกหลงลืมและทอดทิ้ง (Limbo) ทางรอดพ้นทางเดียวคือความตาย เดินทางสู่สถานที่รับโทษทัณฑ์ก่อนขึ้นสวรรค์ (Purgatory) หากเลือกได้ระหว่างสภาวะของสองสถานที่ Limbo – การต้องเวียนว่ายในบาปและความสามานย์ซ้อนซ้ำชั่วนิรันดร์อย่างถูกทอดทิ้ง กับ Purgatory – ความตายที่เคลื่อนย้ายไปสู่อีกที่ก่อนขึ้นสวรรค์ อย่างหลังดูจะเป็นทางเลือกที่เย้ายวนกว่า

ผู้เขียนบทความเข้าใจว่าผู้ประพันธ์มองภาพเปรียบนี้ในฐานะที่เป็นความหมายสากล อย่างไม่จำกัดข้อแตกต่างทางศาสนาและภูมิภาคประเทศ

อนาลัย ตามความหมายของพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานว่าไว้: การไม่มีที่อยู่; การหมดความอยาก, การหมดความพัวพัน; ชื่อหนึ่งของพระนิพพาน ส่วน ที่อื่น คือ ไม่ใช่ที่นี่ ไม่ใช่ตรงนี้ คำว่าอนาลัยกับที่อื่นมองผิวเผินมีความหมายคล้ายคลึงกัน แต่อนาลัยมีความหมายทางธรรมมากกว่า คือการสิ้นและหมดแล้วซึ่งความอยาก พัวพัน และตำแหน่งเหยียบยืน เป็นความว่างและไม่มีอื่นใด ในขณะที่ ที่อื่น มีความหมายทางโลกย์ เป็นการเปลี่ยนบริบทและเคลื่อนย้ายของตัวตนกับสถานที่จากจุดหนึ่งไปยังอีกจุดหนึ่งอย่างไม่สิ้นสุด ซึ่งสามารถมองได้ความหมายเดียวกันกับสภาวะถูกทอดทิ้ง ถูกหลงลืมอยู่ในเขตแดนไร้นาม (Limbo) ตามคริสต์ศาสนา

ตามคำนำในหนังสือรวมเรื่องสั้นที่อื่น ผู้ประพันธ์หมายใช้ชื่ออนาลัยเป็นชื่อเล่ม แต่ได้เลือกชื่อที่อื่นแทน ซึ่งสะท้อนให้เห็นภาพชีวิตของหลากตัวละครที่ยังเวียนว่ายอยู่ในบ่วงบาปนิรันดร หาได้พ้นไปสู่สภาวะว่างไม่มีที่อื่นใดได้อย่างแท้จริง ที่อื่นเรื่องสั้นชื่อเดียวกับชื่อเล่ม สะท้อนภาวะแปลกเปลี่ยว และการถูกชักพาไปเผชิญหน้ากับความเป็นคนอื่น/ที่อื่น และจุดเริ่มต้นของการเข้าไปพัวพันกับปรากฏการณ์อื่นๆ ต่อไปไม่รู้จบ ในขณะที่เรื่องอนาลัย ส่งสารถึงผู้อ่านอย่างเข้มชัด สมบูรณ์ ทั้งความหมายตรงตัวและนัยความหลบเร้น อันเป็นตัวสรุปความของรวมเรื่องสั้นชุดนี้

เรื่องสั้นอนาลัยสะท้อนความสมบูรณ์ทางการวิพากษ์สภาวะความเป็นที่อื่นได้อย่างเป็นรูปธรรม เมื่อเอาสภาวะนามธรรมแปลกเปลี่ยวของตัวละครไปยืนอยู่ในตำแหน่งความขัดแย้งทางดินแดนภาคใต้ ซึ่งช่วยสื่อความได้อย่างมีประสิทธิภาพและทรงพลัง ยิ่งไปกว่านั้นแล้ว เรื่องสั้นชิ้นนี้ยังมีนัยและรหัสสำคัญยิ่งในการสะท้อนทัศนคติ แนวความคิด และกระบวนการ ที่ผู้ประพันธ์มีต่อเรื่องเล่าของเขา

น้ำเสียงเล่าเรื่องของผู้ประพันธ์ที่วางตัวอยู่ห่างๆ ทว่าคอยกำกับเหตุการณ์อยู่ในทีนั้นทั้งเยียบเย็นและเฉยเมย เปรียบเหมือนแพทย์ผู้ทำการผ่าตัดช่วยชีวิตคนไข้ เขายุ่งอยู่กับความเป็นความตาย กำลังช่วยชีวิตคน แต่ก็สงวนท่าทีต่อการสร้าง/ให้ชีวิตคนไข้ (ในฐานะตัวละคร) อย่างทรงภูมิ ทว่าตัวละครของเขาซึ่งมีความธรรมดาสามานย์อย่างผิดแปลก เป็นชีวิตที่เย็นชา ดูดาย และอมพะนำ กลับทำให้ผู้อ่านรู้สึกถึงความเปราะบาง อ่อนไหว ต่อการไร้ความสามารถที่จะรู้สึกหรือจัดการสิ่งใดๆ ในชีวิตได้อย่างเข้มข้นสะทกสะท้อน

เรื่องราวทั้ง 12 เรื่องดูเหมือนมุ่งไปสู่จุดจบสองทางเป็นผลสุดท้าย ไม่จบลงที่ความตาย ก็ถูกทอดทิ้งให้อยู่ที่นี่ในสภาพชำรุดเสื่อมถอย เป็นความหดหู่ที่จู่จับผู้อ่านจนอาจเกิดคำถามได้ว่า ไม่มีทางออกอันเป็นแสงสว่างแห่งความหวังของการดำรงชีวิตให้คว้าจับได้บ้างหรือ ต่อคำถามนี้ มันได้เผยมูลเหตุสำคัญกระจัดกระจายตามแต่ละเรื่องสั้น เฉพาะอย่างยิ่งในเรื่องอนาลัย

ก่อนอื่นต้องทำความเข้าใจก่อนว่า รวมเรื่องสั้นเล่มนี้เล่นกับการโยกย้ายยอกย้อนทางบริบทของความหมายคำว่า ‘ที่อื่น’ ไม่เพียงสภาวะที่ตัวละครต้องประสบกับปรากฏการณ์และพื้นที่ต่างๆ เท่านั้น แต่ความเป็นที่อื่นยังจงใจเล่นย้อนความหมายกับผู้อ่านผ่านทางตัวเรื่อง ผู้เขียนบทความเกริ่นไว้แล้วว่า เรื่องราวที่ตัวละครเหยียบยืนอยู่แม้ไม่รู้แน่ชัดว่าเป็นที่ไหน แต่เรารู้แน่ชัดว่ามันเป็นพื้นที่ในประเทศไทย แถบชานเมือง กับภาพวิถีสามัญที่หลากตัวละครดำเนินไปที่ผู้อ่านคุ้นเคยเป็นอย่างดี เพียงแต่ปรากฏการณ์แปลกๆ กับการตัดสินใจที่คาดไม่ถึงของตัวละครและเหตุการณ์เท่านั้น ที่ทำให้แต่ละเรื่องดูพิกล ไกลหน้า แปลกตาไปจากความรู้สึกของผู้อ่าน บังเกิดสภาวะสังเกตการณ์ ‘ที่อื่น’ จากเนื้อเรื่องที่กำลังอ่านอยู่

สภาวะเป็นที่อื่นนี้ สำหรับตัวละครหมายถึงการถูกทอดทิ้งและตายดับไปอย่างสิ้นไร้คุณค่า แต่สำหรับผู้อ่านแล้ว สภาวะความเป็นที่อื่นนี้เอง คือทางรอดของความหวังที่ผู้อ่านจะครอบครองความหมายได้

เพราะรวมเรื่องสั้นที่อื่น นำเสนอตัวมันเองในฐานะมหรสพชุดหนึ่ง มันเป็นเรื่องเล่า เป็นภาพแสดง เป็นสิ่งที่ถูกจัดสร้างขึ้น เพื่อวาระหนึ่ง เป็นความบันเทิงเริมรมย์ในโศกนาฏกรรมอันชวนสังเวชตามแบบอย่างโศกนาฏกรรมกรีกและละครเวที รวมเรื่องสั้นที่อื่นบอกผู้อ่านอย่างชัดแจ้งว่า มันเป็นเพียงเรื่องแต่ง เป็นการจัดแสดงขึ้น ทั้ง 12 เรื่องสั้นรักษาระยะห่างกับผู้อ่านพอสมควร ความรู้สึกร่วมที่ผู้อ่านมีต่อรวมเรื่องสั้นชุดนี้ มิใช่การถูกดูดดึงด้วยตัวเรื่องในฐานะภาพเสนอที่ผู้อ่านอาจมีอารมณ์และประสบการณ์ร่วมกับมัน แต่เป็นภาพแสดงที่ผู้อ่านยังรู้สึกตัวถ้วนทั่วในฐานะเป็นเพียงเรื่องแต่ง สังเกตการณ์ความเป็นไป ดังเช่นเรามองการแสดงบนเวที

หลักฐานสำคัญต่อข้อเสนอนี้ สังเกตได้จากบริบทของแต่ละเรื่องสั้น อันถูกจำกัดด้วยพื้นที่เฉพาะพื้นที่หนึ่ง ปรากฏการณ์ (หรือสถานการณ์) สั้นๆ ชุดหนึ่ง ตัวละครไม่กี่ตัวที่อวดแสดงการกระทำของเขาในกาลเทศะนั้นๆ แต่ละเรื่องสั้นมีกรอบๆ หนึ่งกำหนดสายตาผู้อ่านให้มอง พ้นไปจากกรอบนั้นเป็นความไม่มีสิ่งใด อุปลักษณ์นี้เสมือนเกิดขึ้นและจบลงบนเวที มากไปกว่าข้อสังเกตเบื้องต้นนี้แล้ว ผู้อ่านยังสังเกตได้จากการเลือกใช้คำ รูปประโยค และรูปแบบของชุดเหตุการณ์ เพื่อสื่อนัยดังกล่าว

เรื่องที่ขโมยมา บอกว่าตัวมันเป็นเรื่องเล่าซ้อนเรื่องเล่า เรื่อง การแสดง บอกให้ผู้อ่านรู้ตั้งแต่ชื่อเรื่อง และการเอาตัวเข้าไปอยู่ในเวทีชีวิตของหญิงแปลกหน้าของชายผู้หนึ่ง เรื่องคืนหนึ่ง คือภาพเสนอชีวิตดำเนินอยู่สองฉาก ฉากสามัญกับฉากฆาตกรรม และสุดท้ายแล้วฉากฆาตกรรมได้แปรสภาพเป็นมหรสพผ่านภาพข่าวทางทีวี เรื่อง ฆาตกรรม เล่นกับการแปรสภาพเรื่องเล่าให้เป็นฉากฆาตกรรม ส่วนอีกหลายเรื่องที่ไม่ได้เอ่ยชื่อล้วนเป็นภาพปรากฏในฐานะฉากๆ หนึ่งบนเวที กับการพยายามฉายฉานเหตุการณ์สามัญซึ่งถูกจู่จับโดยความตายและการสูญเสียหลากหลายรูปแบบ

‘ชั่วขณะนั้นเขารู้สึกว่า เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นดูไม่จริงเอาเสียเลย ความตายเบื้องหน้าเขาชัดเจนเกินกว่าจะเป็นเรื่องจริง มันเป็นเหมือนมหรสพที่จงใจจัดแสดงขึ้น เพื่อให้เขาเพ่งมองผ่านหน้าต่างบานนี้’ (อนาลัย, หน้า 102)

รูปประโยคที่ยกมานี้ บอกชัดเจนถึงสิ่งที่ดำเนินไปในเรื่องเล่า ตัวละครเองก็สงสัยตำแหน่งที่ยืนของเขา

‘เขายืนอยู่บนถนนดินที่ฟากหนึ่งของไหล่ทาง เป็นทางลาดลงไปสู่คูน้ำเล็กๆ มองจากอีกด้านของคูน้ำ ถนนดินจะแลดูคล้ายกับเป็นพื้นเวทีที่ยกสูงขึ้น ใครที่ทอดสายตามองจากจุดนั้นก็จะเหมือนกับกำลังดูละครชีวิตของเขาที่เริ่มต้นเล่นในสถานที่แห่งนี้’ (อนาลัย, หน้า 103)

ทั้งนี้เพื่อส่งมอบให้ผู้อ่านฉุกใจว่า มันกำลังเกิดขึ้น ดำเนินไป ผ่านมุมมองที่คัดกรองแล้วของผู้กำกับ (ผู้ประพันธ์) ที่ไม่ประสงค์ออกนาม

เมื่อพื้นที่ถูกจัดสร้างขึ้นหรือเตรียมไว้ แล้วนำตัวละครมาวางลงบนพื้นที่/เวทีนั้นๆ ผู้อ่านมองเห็นการแสดงผ่านการกระทำของตัวละครที่ต้องลงมือ ‘ด้นสด’ (Improvise) กับพื้นที่/เวทีนั้นๆ ผลที่ได้ ผู้อ่านจึงเห็นวิธีตอบโต้ผิดแปลก ขณะตัวละครกำลังเริ่มต้นชีวิตบนพื้นที่/เวที เขา/เธอไล่รื้อย้อนความทรงจำ ภาพอดีต ต่างๆ ขึ้นมา ในฐานะเป็นเครื่องมือจัดการกับสถานการณ์ในปัจจุบันขณะ ซึ่งสะท้อนให้เห็นการจัดการอันเป็นวิธีสามานย์แสนเปล่าดายกับการรับมือพื้นที่/เวที ที่ความตายอำนวยการสร้าง เหตุใดความตายจึงสำคัญ เพราะความตายกระตุ้นให้ตัวละครขับสัญชาตญาณ หรือธาตุแท้ในตัวมนุษย์ (ตัวละคร) ออกมาอวดแสดงได้อย่างเปิดเปลือยที่สุดนั่นเอง นี่จึงสะท้อนให้เห็นว่า ทำไมรวมเรื่องสั้นที่อื่น จึงเอาความตายมาเป็นธุระนัก

‘เขารู้สึกว่าเรื่องเล่าในลักษณะนี้มีจุดจบเหมือนๆ กันคือลงเอยที่ความตาย พร้อมกับความรู้สึกที่เศร้าสร้อยและหดหู่ แต่ในทางกลับกันเรื่องเล่าทำนองนี้ทำให้คนตายกลับมามีชีวิตอีกครั้ง อย่างน้อยก็ในความทรงจำของคนที่ยังต้องอยู่ต่อไป’ (หน้า 100)

ผู้ประพันธ์ประสบความสำเร็จสองทาง นอกจากจะสะท้อนวิถีชีวิตว่างเปล่า สมยอม ดูดาย เคลื่อนไหลไปตามแต่ขนบสังคมจะพัดพาไปได้อย่างชัดเจน (ชัดเจนเกินกว่าจะเป็นเรื่องจริง) ยังได้ใช้คุณสมบัติและคุณประโยชน์ของเรื่องเล่า เรื่องแต่ง (มหรสพที่จงใจจัดแสดงขึ้น) สะท้อนถึงความหวังของชีวิต ชีวิตทุกผู้ซึ่งสุดท้ายจบลงที่ความตาย (ไม่ว่าจะเป็นตัวละคร ผู้แต่ง ผู้อ่าน) ความหวังที่ว่านั้นคือ หวังใจให้ผู้อ่านตระหนักถึงความดูดายของตัวละคร เพื่อรู้ตัวตื่นอยู่ตลอดเวลา ในการ ‘มีอยู่’ ของชีวิต ณ ปัจจุบันขณะนั่นเอง.